Badacze z Torunia biorą udział w konserwacji XVII-wiecznego ikonostasu z Podlasia [wideo]
Prowadzone prace przez specjalistów Centrum Badań i Konserwacji Dziedzictwa Kulturowego UMK w Toruniu mają uratować cenny XVII-wieczny ikonostas od dalszego zniszczenia. Ozdobę odkryto na strychu cerkwi w Nowoberezowie na Podlasiu. Eksperci podkreślają, że prace są wyzwaniem, a konserwacja będzie czasochłonna.
O odkryciu ikonostasu informowali w październiku 2023 roku badacze z Instytutu Sztuki PAN, którzy odnaleźli zabytek podczas swoich badań. Odkrycia dokonali prof. Zbigniew Michalczyk, Piotr Jamski i Jan Nowicki z zespołu Katalogu Zabytków Sztuki w Polsce.
Datowane na XVII wiek duże fragmenty ikonostasu odnaleziono podczas badań w powiecie hajnowskim na strychu cerkwi św. Jana Teologa w Nowoberezowie. To w sumie 17 elementów, które są w różnym stanie zachowania. Jak już wtedy informowali badacze, jest to odkrycie wyjątkowe, o czym świadczy jego oryginalność i skala zachowania. To najstarszy taki obiekt w regionie. Zdaniem historyków sztuki to znalezisko porównywalne z odnalezieniem obrazu El Greca na Mazowszu.
Ze względu na wyjątkowość tego zabytku Narodowy Instytut Konserwacji Zabytków (NIKZ) zdecydował o zleceniu jego konserwacji. Ikonostas po zabezpieczeniu został przewieziony do Centrum Badań i Konserwacji Dziedzictwa Kulturowego przy Wydziale Sztuk Pięknych Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu, które ma duże doświadczenie w konserwacji takich zabytków.
Ikonostas zawiera ponad 20 dużych obrazów
– To bardzo cenny i wyjątkowy ikonostas – powiedziała dyrektor centrum, dr hab. Magdalena Iwanicka, prof. UMK.
Ikonostas po przewiezieniu z Nowoberezowa do centrum trafił do specjalnych magazynów, gdzie stworzono mu odpowiednie warunki. Prace konserwatorskie rozpoczyna przy nim kilkuosobowy zespół specjalistów. Iwanicka powiedziała, że aktualna konserwacja ma charakter interwencyjny i służy zabezpieczeniu zabytku przed dalszym zniszczeniem.
Zwróciła uwagę, że ikonostas składa się z wielu elementów, to ponad 20 dużych obrazów i elementów snycerki. Oceniła, że ich stan zachowania jest bardzo zły, dlatego wspólnie z NIKZ zdecydowano o przeprowadzeniu tego pierwszego etapu i wykonaniu przy nim takich prac jak wstępne zabezpieczenie do transportu, a obecnie usuwanie tych zabezpieczeń, stabilizacja drewna, oczyszczenie powierzchni wraz z podklejeniem obsypującej się zaprawy i warstwy malarskiej. Jej zdaniem konserwacja tego zespołu malowideł to wyzwanie.
Także dr hab. Jacek Stachera, prof. UMK, który kieruje pracami konserwatorskimi przy ikonostasie, ocenił w rozmowie z PAP, że to duże wyzwanie. – Już w trakcie zabezpieczania wiedzieliśmy, że będzie duży kłopot. Zniszczenia są tak duże, że po zdjęciu zabezpieczeń widać, że w wielu miejscach zachowała się tylko zdegradowana zaprawa bez warstwy malarskiej – mówił.
Podkreślił, że malowidło przechowywane było na strychu cerkwi w różnych miejscach i ulegało degradacji. Podał przykład przedstawienia jednego z apostołów, z którego „nie zachowało się prawie nic poza ekskrementami zwierzęcymi i zabrudzeniami”. Wymienił, że na innych przedstawieniach, jak św. Jana Teologa czy w scenie Zwiastowania, zachowały się jedynie fragmenty warstwy malarskiej. Jednak po usunięciu zabezpieczeń Zwiastowania okazało się, że zachowany jest dobrze namalowany fragment, gdzie można zobaczyć rękę anioła i kawałek jego twarzy. Inne fragmenty dużo lepiej się zachowały i uda się – jak zauważył profesor – uratować dużo więcej polichromii, jak np. w przedstawieniu Archanioła Michała.
„Walczymy o każdy fragment malowidła”
– Jest bardzo dużo pracy. Obiektywnie powiem, że w części przedstawień, która jest wykonana prawdopodobnie w technice tłustej tempery lub olejnej, oczyszczanie i zdjęcie zabezpieczeń przychodzi znacznie łatwiej. Natomiast są też zachowane fragmenty w technice chudej tempery i jest z nimi duży problem. To mozolna praca, czasem w ciągu godziny jesteśmy w stanie odsłonić, powiedzmy, 20 centymetrów kwadratowych malowidła, to jest tak czasochłonny obiekt. Wymaga dużej koncentracji i nie da się tutaj nic przyspieszyć. Staramy się to robić z największym pietyzmem. Są partie, których najprawdopodobniej nie uda się zachować, dlatego gdzie możemy, walczymy o każdy najmniejszy fragment malowidła – powiedział prof. Stachera.
Podkreślił, że oczyszczanie i zdejmowanie zabezpieczeń to bardzo ważny element, bo od niego bardzo dużo zależy co do przyszłego programu prac konserwatorskich, np. dotyczących rekonstrukcji zniszczonych elementów.
Dyrektor Centrum Badań i Konserwacji prof. Iwanicka powiedziała, że w ramach takiej konserwacji interwencyjnej nie będzie robiona rekonstrukcja. Jej zdaniem z tym należy się wstrzymać do zakończenia prac. Wtedy będzie mogła zostać wykonana prawidłowa dokumentacja fotograficzna oraz badania, a na ich podstawie wykonany projekt konserwatorski i wtedy mogą być podjęte decyzje na temat dalszej formy konserwacji i ewentualnie restauracji tych obiektów.
– Nie jest wcale oczywiste, że w przypadku tak zniszczonych dzieł sztuki ma sens wykonywanie rekonstrukcji, dlatego że chcielibyśmy też pokazać wartość, która wynika ze starości oraz historii tego dzieła sztuki. Nie zawsze jest tak, że koniecznie w wyniku konserwacji mamy obiekt, który wygląda, jakby powstał przed chwilą, i zwiedzający czy wierni nie są w stanie odróżnić, co jest stare, autentyczne, a co jest kreacją konserwatora zabytków – podkreśliła.
Obecne prace konserwatorskie potrwają do końca roku, pieniądze pochodzą z budżetu Narodowego Instytutu Konserwacji Zabytków.
Specjaliści z Torunia chcą odnowić zabytkowy ikonostas, odkryty na Podlasiu/wideo: PAP
Zobacz także
![](public/info/2023/thumb_480_0/2023-02-19_167682101810.jpg)
Pracownicy UMK pikietowali przed rektoratem. Żądają wyższych zarobków
2023-02-19, 17:01Przedstawiciele nauczycieli, doktorantów Uniwersytetu Mikołaja Kopernika i pracowników gospodarczych oraz aktywiści pikietowali przed toruńską Aulą UMK, gdzie miała miejsce inauguracja Światowego Kongresu Kopernikańskiego. - Walczymy… Czytaj dalej »
![](public/info/2023/thumb_480_0/2023-02-19_167681702410.jpg)
Kongres Kopernikański otwarty. Prof. Peebles: Największe odkrycia są nieoczekiwane
2023-02-19, 15:31Kilkuset uczonych z różnych krajów bierze udział w Światowym Kongresie Kopernikańskim w Toruniu. - Rozwój nauki odpowiada na pewne pytania, ale rodzi też nowe. Warto szukać tematów, które umknęły ogólnej uwadze - radził naukowcom… Czytaj dalej »
![](public/info/2023/thumb_480_0/2023-02-19_167680599610.jpg)
Biskup Śmigiel: Mikołaj Kopernik rozumiał, że pełnia prawdy należy do Boga
2023-02-19, 12:27- Kopernik był przekonany, że jego naukowe odkrycia to owoc współpracy wiary i rozumu - mówił bp toruński Wiesław Śmigiel w katedrze podczas Mszy świętej poprzedzającej rozpoczęcie obrad Światowego Kongresu Kopernikańskiego. Czytaj dalej »
![](public/info/2023/thumb_480_0/2023-02-18_167675535611.jpg)
Dokonania Kopernika okiem naukowców. Uczelnie zaczynają cykl obrad
2023-02-19, 10:15Prezentacja badań dotyczących życia i działalności Mikołaja Kopernika - to główny cel Światowego Kongresu Kopernikańskiego, który 19 lutego zostanie zainaugurowany w Toruniu. To wspólna inicjatywa Uniwersytetu Mikołaja Kopernika… Czytaj dalej »
![](public/info/2023/thumb_480_0/2023-02-18_167674395712.jpg)
Wspomnień czar – absolwenci II LO w Bydgoszczy spotkali się po latach
2023-02-18, 19:30Rano była uroczysta msza święta pod przewodnictwem biskupa bydgoskiego Krzysztofa Włodarczyka. Następnie zaplanowano spotkanie wszystkich roczników, po czym oficjalna część jubileuszu przeniosła się do Filharmonii Pomorskiej. Czytaj dalej »
![](public/info/2023/thumb_480_0/2023-02-18_167673701011.jpg)
Kopernik zdmuchnął świeczki z urodzinowego tortu! 550. urodziny astronoma [zdjęcia, wideo]
2023-02-18, 16:30Było huczne sto lat, tort, prezenty i życzenia! W Toruniu można było wziąć udział w wielkim urodzinowym przyjęciu Mikołaja Kopernika. Mieszkańcy i turyści w kolorowym i głośnym pochodzie przemierzyli ul. Szeroką pod pomnik astronoma… Czytaj dalej »
![](public/info/2023/thumb_480_0/2023-02-18_167672049916.jpeg)
Mikołaj Kopernik patronuje II LO w Bydgoszczy już sto lat. Msza św. z udziałem biskupa
2023-02-18, 14:30Społeczność bydgoskiego II Liceum Ogólnokształcącego ma powody do świętowania. Sto lat temu wybrano Mikołaja Kopernika na patrona szkoły. Ten wyjątkowy dzień rozpoczął się od uroczystej mszy świętej z udziałem dyrekcji, absolwentów… Czytaj dalej »
![](public/info/2023/thumb_480_0/2023-02-18_167671647316.jpg)
Śladami Kopernika po Kujawach i Pomorzu. Dedykowana wystawa w Toruniu
2023-02-18, 13:35Związki Kopernika z miastami regionu oraz obiekty dbające o rozwój i popularyzację astronomicznej tradycji można zobaczyć na wystawie plenerowej 'Szlak Kopernikowski na Kujawach i Pomorzu'. Otwarto ją przed Urzędem Marszałkowskim… Czytaj dalej »
![](public/info/2023/thumb_480_0/2023-02-17_167666518610.jpg)
Kopernik symfonicznie i kosmicznie! TOS zaprasza na urodzinowy koncert astronoma
2023-02-18, 12:00Muzyka ilustrująca nasz wszechświat zabrzmi podczas niedzielnego koncertu Toruńskiej Orkiestry Symfonicznej. „Muzyka i kosmos” to projekt przygotowany z okazji 550. rocznicy urodzin Mikołaja Kopernika. Czytaj dalej »
![](public/info/2023/thumb_480_0/2023-02-17_167663722123.jpg)
Co by było, gdyby nie odkrycie Kopernika? Toruński teatr pyta o to w musicalu [wideo]
2023-02-17, 18:30- W centrum zamiast Słońca postawimy Mikołaja Kopernika i to właśnie wokół niego zakręci się cały świat - zapowiadają twórcy spektaklu „Kręci się?!” w Teatrze Muzycznym w Toruniu. Sobotnia (18 lutego) premiera wpisuje się… Czytaj dalej »
Czasy Kopernika, epoka renesansu, obfitowała w geniuszy. Ludzi, jak sławny torunianin, którzy zmienili życie przyszłych pokoleń, ale osiągali oszałamiające sukcesy w wielu dziedzinach. Kopernik staje tu w jednym szeregu z Leonardem da Vinci czy Michałem Aniołem.
„Pozycja Kopernika w historii nauki, a jeszcze bardziej w historii cywilizacji jest szczególnie istotna. Można by zaryzykować twierdzenie, że ze względu na historyczną wartość naukowych idei i ich oddziaływanie na społeczeństwo czasy dzielą się na przed i po Koperniku” - uważa ksiądz Robert Janusz, profesor Akademii Ignatianum w Krakowie.
![Rok Kopernika w Kujawsko-Pomorskiem Rok Kopernika w Kujawsko-Pomorskiem](https://www.radiopik.pl/public/319/4/2023-02-19_1676819592.jpg)
![Mikołaj Kopernik Mikołaj Kopernik](https://www.radiopik.pl/public/319/6/2023-02-21_1677013719.jpg)