Badacze z Torunia biorą udział w konserwacji XVII-wiecznego ikonostasu z Podlasia [wideo]
Prowadzone prace przez specjalistów Centrum Badań i Konserwacji Dziedzictwa Kulturowego UMK w Toruniu mają uratować cenny XVII-wieczny ikonostas od dalszego zniszczenia. Ozdobę odkryto na strychu cerkwi w Nowoberezowie na Podlasiu. Eksperci podkreślają, że prace są wyzwaniem, a konserwacja będzie czasochłonna.
O odkryciu ikonostasu informowali w październiku 2023 roku badacze z Instytutu Sztuki PAN, którzy odnaleźli zabytek podczas swoich badań. Odkrycia dokonali prof. Zbigniew Michalczyk, Piotr Jamski i Jan Nowicki z zespołu Katalogu Zabytków Sztuki w Polsce.
Datowane na XVII wiek duże fragmenty ikonostasu odnaleziono podczas badań w powiecie hajnowskim na strychu cerkwi św. Jana Teologa w Nowoberezowie. To w sumie 17 elementów, które są w różnym stanie zachowania. Jak już wtedy informowali badacze, jest to odkrycie wyjątkowe, o czym świadczy jego oryginalność i skala zachowania. To najstarszy taki obiekt w regionie. Zdaniem historyków sztuki to znalezisko porównywalne z odnalezieniem obrazu El Greca na Mazowszu.
Ze względu na wyjątkowość tego zabytku Narodowy Instytut Konserwacji Zabytków (NIKZ) zdecydował o zleceniu jego konserwacji. Ikonostas po zabezpieczeniu został przewieziony do Centrum Badań i Konserwacji Dziedzictwa Kulturowego przy Wydziale Sztuk Pięknych Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu, które ma duże doświadczenie w konserwacji takich zabytków.
Ikonostas zawiera ponad 20 dużych obrazów
– To bardzo cenny i wyjątkowy ikonostas – powiedziała dyrektor centrum, dr hab. Magdalena Iwanicka, prof. UMK.
Ikonostas po przewiezieniu z Nowoberezowa do centrum trafił do specjalnych magazynów, gdzie stworzono mu odpowiednie warunki. Prace konserwatorskie rozpoczyna przy nim kilkuosobowy zespół specjalistów. Iwanicka powiedziała, że aktualna konserwacja ma charakter interwencyjny i służy zabezpieczeniu zabytku przed dalszym zniszczeniem.
Zwróciła uwagę, że ikonostas składa się z wielu elementów, to ponad 20 dużych obrazów i elementów snycerki. Oceniła, że ich stan zachowania jest bardzo zły, dlatego wspólnie z NIKZ zdecydowano o przeprowadzeniu tego pierwszego etapu i wykonaniu przy nim takich prac jak wstępne zabezpieczenie do transportu, a obecnie usuwanie tych zabezpieczeń, stabilizacja drewna, oczyszczenie powierzchni wraz z podklejeniem obsypującej się zaprawy i warstwy malarskiej. Jej zdaniem konserwacja tego zespołu malowideł to wyzwanie.
Także dr hab. Jacek Stachera, prof. UMK, który kieruje pracami konserwatorskimi przy ikonostasie, ocenił w rozmowie z PAP, że to duże wyzwanie. – Już w trakcie zabezpieczania wiedzieliśmy, że będzie duży kłopot. Zniszczenia są tak duże, że po zdjęciu zabezpieczeń widać, że w wielu miejscach zachowała się tylko zdegradowana zaprawa bez warstwy malarskiej – mówił.
Podkreślił, że malowidło przechowywane było na strychu cerkwi w różnych miejscach i ulegało degradacji. Podał przykład przedstawienia jednego z apostołów, z którego „nie zachowało się prawie nic poza ekskrementami zwierzęcymi i zabrudzeniami”. Wymienił, że na innych przedstawieniach, jak św. Jana Teologa czy w scenie Zwiastowania, zachowały się jedynie fragmenty warstwy malarskiej. Jednak po usunięciu zabezpieczeń Zwiastowania okazało się, że zachowany jest dobrze namalowany fragment, gdzie można zobaczyć rękę anioła i kawałek jego twarzy. Inne fragmenty dużo lepiej się zachowały i uda się – jak zauważył profesor – uratować dużo więcej polichromii, jak np. w przedstawieniu Archanioła Michała.
„Walczymy o każdy fragment malowidła”
– Jest bardzo dużo pracy. Obiektywnie powiem, że w części przedstawień, która jest wykonana prawdopodobnie w technice tłustej tempery lub olejnej, oczyszczanie i zdjęcie zabezpieczeń przychodzi znacznie łatwiej. Natomiast są też zachowane fragmenty w technice chudej tempery i jest z nimi duży problem. To mozolna praca, czasem w ciągu godziny jesteśmy w stanie odsłonić, powiedzmy, 20 centymetrów kwadratowych malowidła, to jest tak czasochłonny obiekt. Wymaga dużej koncentracji i nie da się tutaj nic przyspieszyć. Staramy się to robić z największym pietyzmem. Są partie, których najprawdopodobniej nie uda się zachować, dlatego gdzie możemy, walczymy o każdy najmniejszy fragment malowidła – powiedział prof. Stachera.
Podkreślił, że oczyszczanie i zdejmowanie zabezpieczeń to bardzo ważny element, bo od niego bardzo dużo zależy co do przyszłego programu prac konserwatorskich, np. dotyczących rekonstrukcji zniszczonych elementów.
Dyrektor Centrum Badań i Konserwacji prof. Iwanicka powiedziała, że w ramach takiej konserwacji interwencyjnej nie będzie robiona rekonstrukcja. Jej zdaniem z tym należy się wstrzymać do zakończenia prac. Wtedy będzie mogła zostać wykonana prawidłowa dokumentacja fotograficzna oraz badania, a na ich podstawie wykonany projekt konserwatorski i wtedy mogą być podjęte decyzje na temat dalszej formy konserwacji i ewentualnie restauracji tych obiektów.
– Nie jest wcale oczywiste, że w przypadku tak zniszczonych dzieł sztuki ma sens wykonywanie rekonstrukcji, dlatego że chcielibyśmy też pokazać wartość, która wynika ze starości oraz historii tego dzieła sztuki. Nie zawsze jest tak, że koniecznie w wyniku konserwacji mamy obiekt, który wygląda, jakby powstał przed chwilą, i zwiedzający czy wierni nie są w stanie odróżnić, co jest stare, autentyczne, a co jest kreacją konserwatora zabytków – podkreśliła.
Obecne prace konserwatorskie potrwają do końca roku, pieniądze pochodzą z budżetu Narodowego Instytutu Konserwacji Zabytków.
Specjaliści z Torunia chcą odnowić zabytkowy ikonostas, odkryty na Podlasiu/wideo: PAP
Zobacz także
![](public/info/2023/thumb_480_0/2023-11-03_169903635910.jpg)
Dbają o książki jak mało kto, więc zasługują na uznanie. Książnica rozwiesza wizerunki pracowników po mieście
2023-11-04, 13:20Plakaty z wizerunkami pracowników Książnicy Kopernikańskiej od piątku (3 listopada) prezentowane są na toruńskich słupach ogłoszeniowych, przystankach MZK oraz w mediach społecznościowych. Czytaj dalej »
![](public/info/2023/thumb_480_0/2023-10-27_169840628510.jpg)
Leczenie glejaków będzie skuteczniejsze dzięki odkryciom bydgoskich naukowców
2023-10-27, 16:18Specjaliści z Bydgoszczy opracowali nową metodę bardziej precyzyjnego diagnozowania glejaka, pozwalającą skuteczniej operować ten wyjątkowo groźny nowotwór mózgu. Czytaj dalej »
![](public/info/2023/thumb_480_0/2023-10-25_169823733410.jpg)
Pomnik Kopernika od 170 lat upiększa toruński rynek. „Codziennie go mijamy” [zdjęcie]
2023-10-25, 16:25170 lat temu pierwsi torunianie mogli zobaczyć pomnik Mikołaja Kopernika. Odsłonięto go 25 października 1853 roku. Pomnik stanął dokładnie tam, gdzie jest dzisiaj, choć pierwotnie zakładano, by znajdował się w innej części rynku… Czytaj dalej »
![](public/info/2023/thumb_480_0/2023-10-22_169796978120.jpg)
Pobiegli w Maratonie Toruńskim, by się sprawdzić. Finał Triady Kopernikańskiej [wideo, zdjęcia]
2023-10-22, 14:54800 osób stanęło w niedzielę na starcie jubileuszowej, 40. edycji Maratonu Toruńskiego. Biegacze przyjechali z całego kraju. Czytaj dalej »
![](public/info/2023/thumb_480_0/2023-10-21_169789628810.jpg)
W niedzielę finał Triady Kopernikańskiej. Kierowców czekają utrudnienia w ruchu!
2023-10-21, 18:55W Toruniu 22 października odbędzie się finał Triady Kopernikańskiej, czyli cyklu biegów upamiętniających 550. rocznicę urodzin Mikołaja Kopernika. To jubileuszowa, 40. edycja Maratonu Toruńskiego, połączona z biegami na 5 km i… Czytaj dalej »
![](public/info/2023/thumb_480_0/2023-09-25_169564267010.jpg)
Toruńscy licealiści na wystawie o Koperniku. „Inspiruje nas, by robić rzeczy niezwykłe"
2023-09-25, 16:12Wystawa pt. „550. rocznica urodzin Mikołaja Kopernika” otwarta została w poniedziałek w Urzędzie Marszałkowskim w Toruniu. Jako pierwsi ekspozycję zobaczyli uczniowie I LO, któremu patronuje najsłynniejszy polski astronom. Czytaj dalej »
![](public/info/2023/thumb_480_0/2023-09-15_169477891310.jpg)
„O matmo!” – wystawa z Centrum Nauki Kopernik przyjechała do Grzywny [zdjęcia, wideo]
2023-09-15, 15:17Gdzie w otaczającym świecie możemy odnaleźć matematykę? W odpowiedzi na to pytanie pomaga uczniom ze Szkoły Podstawowej w podtoruńskiej Grzywnie interaktywna wystawa „O matmo!”. Czytaj dalej »
![](public/info/2023/thumb_480_0/2023-09-13_169461478410.jpg)
Dźwięki i rytmy kosmosu w toruńskim Kinie Centrum. Finał projektu „De Revolutionibus”
2023-09-13, 17:11Kosmiczne warsztaty filmowe, koncerty muzyki elektroakustycznej oraz wykłady astronomów - Fundacja Artystyczna Kosmos z Torunia od kwietnia realizuje projekt „De Revolutionibus 2023”. Wydarzenie zmierza do wielkiego finału. Czytaj dalej »
![](public/info/2023/thumb_480_0/2023-09-12_169453798710.jpg)
Światowy Kongres Kopernikański zatoczył koło i na finał powraca do Torunia [program]
2023-09-12, 19:30Rozpoczyna się toruńska część Światowego Kongresu Kopernikańskiego. Wydarzenie odbywa się z okazji obchodów 550. rocznicy urodzin Mikołaja Kopernika. Przed uczestnikami sześć sekcji tematycznych i kilka dni obrad. Wezmą w nich… Czytaj dalej »
![](public/info/2023/thumb_480_0/2023-09-12_169453525110.jpg)
Badania kopernikańskie prowadzone na całym świecie będą rejestrowane w Polsce
2023-09-12, 18:44Powstanie Międzynarodowe Centrum Badań Kopernikańskich. List intencyjny w sprawie jego powołania podpisali w Toruniu rektorzy Uniwersytetu Mikołaja Kopernika, Uniwersytetu Jagiellońskiego w Krakowie i Uniwersytetu Warmińsko-Mazurskiego… Czytaj dalej »
Czasy Kopernika, epoka renesansu, obfitowała w geniuszy. Ludzi, jak sławny torunianin, którzy zmienili życie przyszłych pokoleń, ale osiągali oszałamiające sukcesy w wielu dziedzinach. Kopernik staje tu w jednym szeregu z Leonardem da Vinci czy Michałem Aniołem.
„Pozycja Kopernika w historii nauki, a jeszcze bardziej w historii cywilizacji jest szczególnie istotna. Można by zaryzykować twierdzenie, że ze względu na historyczną wartość naukowych idei i ich oddziaływanie na społeczeństwo czasy dzielą się na przed i po Koperniku” - uważa ksiądz Robert Janusz, profesor Akademii Ignatianum w Krakowie.
![Rok Kopernika w Kujawsko-Pomorskiem Rok Kopernika w Kujawsko-Pomorskiem](https://www.radiopik.pl/public/319/4/2023-02-19_1676819592.jpg)
![Mikołaj Kopernik Mikołaj Kopernik](https://www.radiopik.pl/public/319/6/2023-02-21_1677013719.jpg)