Badacze z Torunia biorą udział w konserwacji XVII-wiecznego ikonostasu z Podlasia [wideo]
Prowadzone prace przez specjalistów Centrum Badań i Konserwacji Dziedzictwa Kulturowego UMK w Toruniu mają uratować cenny XVII-wieczny ikonostas od dalszego zniszczenia. Ozdobę odkryto na strychu cerkwi w Nowoberezowie na Podlasiu. Eksperci podkreślają, że prace są wyzwaniem, a konserwacja będzie czasochłonna.
O odkryciu ikonostasu informowali w październiku 2023 roku badacze z Instytutu Sztuki PAN, którzy odnaleźli zabytek podczas swoich badań. Odkrycia dokonali prof. Zbigniew Michalczyk, Piotr Jamski i Jan Nowicki z zespołu Katalogu Zabytków Sztuki w Polsce.
Datowane na XVII wiek duże fragmenty ikonostasu odnaleziono podczas badań w powiecie hajnowskim na strychu cerkwi św. Jana Teologa w Nowoberezowie. To w sumie 17 elementów, które są w różnym stanie zachowania. Jak już wtedy informowali badacze, jest to odkrycie wyjątkowe, o czym świadczy jego oryginalność i skala zachowania. To najstarszy taki obiekt w regionie. Zdaniem historyków sztuki to znalezisko porównywalne z odnalezieniem obrazu El Greca na Mazowszu.
Ze względu na wyjątkowość tego zabytku Narodowy Instytut Konserwacji Zabytków (NIKZ) zdecydował o zleceniu jego konserwacji. Ikonostas po zabezpieczeniu został przewieziony do Centrum Badań i Konserwacji Dziedzictwa Kulturowego przy Wydziale Sztuk Pięknych Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu, które ma duże doświadczenie w konserwacji takich zabytków.
Ikonostas zawiera ponad 20 dużych obrazów
– To bardzo cenny i wyjątkowy ikonostas – powiedziała dyrektor centrum, dr hab. Magdalena Iwanicka, prof. UMK.
Ikonostas po przewiezieniu z Nowoberezowa do centrum trafił do specjalnych magazynów, gdzie stworzono mu odpowiednie warunki. Prace konserwatorskie rozpoczyna przy nim kilkuosobowy zespół specjalistów. Iwanicka powiedziała, że aktualna konserwacja ma charakter interwencyjny i służy zabezpieczeniu zabytku przed dalszym zniszczeniem.
Zwróciła uwagę, że ikonostas składa się z wielu elementów, to ponad 20 dużych obrazów i elementów snycerki. Oceniła, że ich stan zachowania jest bardzo zły, dlatego wspólnie z NIKZ zdecydowano o przeprowadzeniu tego pierwszego etapu i wykonaniu przy nim takich prac jak wstępne zabezpieczenie do transportu, a obecnie usuwanie tych zabezpieczeń, stabilizacja drewna, oczyszczenie powierzchni wraz z podklejeniem obsypującej się zaprawy i warstwy malarskiej. Jej zdaniem konserwacja tego zespołu malowideł to wyzwanie.
Także dr hab. Jacek Stachera, prof. UMK, który kieruje pracami konserwatorskimi przy ikonostasie, ocenił w rozmowie z PAP, że to duże wyzwanie. – Już w trakcie zabezpieczania wiedzieliśmy, że będzie duży kłopot. Zniszczenia są tak duże, że po zdjęciu zabezpieczeń widać, że w wielu miejscach zachowała się tylko zdegradowana zaprawa bez warstwy malarskiej – mówił.
Podkreślił, że malowidło przechowywane było na strychu cerkwi w różnych miejscach i ulegało degradacji. Podał przykład przedstawienia jednego z apostołów, z którego „nie zachowało się prawie nic poza ekskrementami zwierzęcymi i zabrudzeniami”. Wymienił, że na innych przedstawieniach, jak św. Jana Teologa czy w scenie Zwiastowania, zachowały się jedynie fragmenty warstwy malarskiej. Jednak po usunięciu zabezpieczeń Zwiastowania okazało się, że zachowany jest dobrze namalowany fragment, gdzie można zobaczyć rękę anioła i kawałek jego twarzy. Inne fragmenty dużo lepiej się zachowały i uda się – jak zauważył profesor – uratować dużo więcej polichromii, jak np. w przedstawieniu Archanioła Michała.
„Walczymy o każdy fragment malowidła”
– Jest bardzo dużo pracy. Obiektywnie powiem, że w części przedstawień, która jest wykonana prawdopodobnie w technice tłustej tempery lub olejnej, oczyszczanie i zdjęcie zabezpieczeń przychodzi znacznie łatwiej. Natomiast są też zachowane fragmenty w technice chudej tempery i jest z nimi duży problem. To mozolna praca, czasem w ciągu godziny jesteśmy w stanie odsłonić, powiedzmy, 20 centymetrów kwadratowych malowidła, to jest tak czasochłonny obiekt. Wymaga dużej koncentracji i nie da się tutaj nic przyspieszyć. Staramy się to robić z największym pietyzmem. Są partie, których najprawdopodobniej nie uda się zachować, dlatego gdzie możemy, walczymy o każdy najmniejszy fragment malowidła – powiedział prof. Stachera.
Podkreślił, że oczyszczanie i zdejmowanie zabezpieczeń to bardzo ważny element, bo od niego bardzo dużo zależy co do przyszłego programu prac konserwatorskich, np. dotyczących rekonstrukcji zniszczonych elementów.
Dyrektor Centrum Badań i Konserwacji prof. Iwanicka powiedziała, że w ramach takiej konserwacji interwencyjnej nie będzie robiona rekonstrukcja. Jej zdaniem z tym należy się wstrzymać do zakończenia prac. Wtedy będzie mogła zostać wykonana prawidłowa dokumentacja fotograficzna oraz badania, a na ich podstawie wykonany projekt konserwatorski i wtedy mogą być podjęte decyzje na temat dalszej formy konserwacji i ewentualnie restauracji tych obiektów.
– Nie jest wcale oczywiste, że w przypadku tak zniszczonych dzieł sztuki ma sens wykonywanie rekonstrukcji, dlatego że chcielibyśmy też pokazać wartość, która wynika ze starości oraz historii tego dzieła sztuki. Nie zawsze jest tak, że koniecznie w wyniku konserwacji mamy obiekt, który wygląda, jakby powstał przed chwilą, i zwiedzający czy wierni nie są w stanie odróżnić, co jest stare, autentyczne, a co jest kreacją konserwatora zabytków – podkreśliła.
Obecne prace konserwatorskie potrwają do końca roku, pieniądze pochodzą z budżetu Narodowego Instytutu Konserwacji Zabytków.
Specjaliści z Torunia chcą odnowić zabytkowy ikonostas, odkryty na Podlasiu/wideo: PAP
Zobacz także
![](public/info/2022/thumb_480_0/2022-02-19_164529934110.jpg)
W przyszłym roku cały świat będzie się kręcić wokół Kopernika! [wideo]
2022-02-20, 18:20Światowy kongres kopernikański to najważniejsze wydarzenie, które Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu planuje na przyszły rok z okazji 550. rocznicy urodzin swojego patrona. Czytaj dalej »
![](public/info/2022/thumb_480_0/2022-02-19_164527934710.jpg)
Wstrzymał Słońce, ruszył Ziemię. A my „ruszymy" się na urodziny Kopernika!
2022-02-19, 15:10W Toruniu obchodzona jest w sobotę (19 lutego) 549 rocznica urodzin Mikołaja Kopernika. Tradycyjnie w Sali Mieszczańskiej Ratusza Staromiejskiego odbędzie się uroczystość Dies Natalis Copernici. Czytaj dalej »
![](public/info/2022/thumb_480_0/2022-02-18_164518462010.png)
Toruń murem za Kodeksem Korwina! Naukowcy podkreślają, że to skarb [wideo]
2022-02-18, 13:01Pod hasłem „Dlaczego Kodeks Korwina powinien zostać w Toruniu?” odbywa się w Toruniu konferencja popularno-naukowa. Spotkanie organizowane jest w nawiązaniu do projektu poselskiego, który zakłada oddanie Węgrom zabytkowego rękopisu… Czytaj dalej »
![](../public/235/thumb_480_0/235_164424373010.jpg)
Toruńscy radni jednogłośnie przeciwko planom przekazania Węgrom manuskryptu z Książnicy Kopernikańskiej
2022-02-17, 14:51Toruńska rada miasta nie zgadza się na przekazanie stronie węgierskiej tzw. Kodeksu Korwina. W przyjętym jednogłośnie stanowisku radni apelują do parlamentarzystów, aby odrzucili poselski projekt ustawy. Czytaj dalej »
![](public/info/2022/thumb_480_0/2022-01-16_164252660310.jpg)
W Epilogu sam wybierzesz grę i audiobooka. Książnica Kopernikańska zaprasza
2022-01-16, 19:25Toruńska Książnica Kopernikańska otwiera w poniedziałek (17 stycznia) Epilog, a w nim dostępne dla wszystkich chętnych strefy - m.in. gier planszowych czy audiobooków. Czytaj dalej »
![](public/info/2022/thumb_480_0/2022-01-05_164141287210.jpg)
Studenci, mieszkańcy i goście Torunia dostaną piękny prezent na 550. urodziny Kopernika
2022-01-06, 19:00W Toruniu powstanie Kopernikańskie Centrum Integracji. W zmodernizowanych budynkach na terenie stacji pomp Nowe Bielany znajdzie się m.in. galeria sztuki, czytelnia i żywe muzeum przedmiotów użytkowych. Miejsce ma służyć integracji… Czytaj dalej »
![](public/info/2021/thumb_480_0/2021-12-07_163889524610.jpg)
Pracownia konserwatorska Książnicy Kopernikańskiej coraz lepiej wyposażona
2021-12-07, 18:15Prawie 100 tysięcy złotych - tyle toruńska Książnica Kopernikańska otrzymała i wydała w tym roku na doposażenie pracowni konserwatorskiej. Dzięki temu znacząco rozszerzyła zakres prac. Czytaj dalej »
![](public/info/2021/thumb_480_0/2021-09-17_163189230110.jpg)
Wystawa: oni pochodzili stąd! Ich wynalazki zmieniły świat i bieg historii [wideo]
2021-09-17, 18:47Bez nich nie byłoby lotów w kosmos, komórek, czy prognozy pogody - na bydgoskim pl. Teatralnym stanęła wystawa prezentującą sylwetki światowych naukowców pochodzących z Bydgoszczy i regionu. Ekspozycja poprzedza 47. Zjazd Fizyków… Czytaj dalej »
![](public/info/2021/thumb_480_0/2021-09-17_163185919510.jpg)
„Każdy krok zostawia ślad”. Buty i ich historia na wystawie w Toruniu [zdjęcia]
2021-09-17, 08:19Kto nosił podkowy, po co wymyślono obcasy i co wspólnego buty mają z miłością ? Tego wszystkiego dowiemy się odwiedzając nową wystawę przygotowaną w Domu Kopernika w Toruniu. Czytaj dalej »
![](public/info/2021/thumb_480_0/2021-06-26_162471379710.jpg)
Chóry gotowe do śpiewania. W Toruniu zaczyna się Festiwal Per Musicam Ad Astra
2021-06-26, 16:45Pięć muzycznych spotkań zaplanowano w ramach Międzynarodowego Festiwalu Chóralnego im. Mikołaja Kopernika Per Musicam Ad Astra. VIII edycja wydarzenia rozpocznie się w Toruniu w sobotę (26.06.) i potrwa do przyszłej środy. Czytaj dalej »
Czasy Kopernika, epoka renesansu, obfitowała w geniuszy. Ludzi, jak sławny torunianin, którzy zmienili życie przyszłych pokoleń, ale osiągali oszałamiające sukcesy w wielu dziedzinach. Kopernik staje tu w jednym szeregu z Leonardem da Vinci czy Michałem Aniołem.
„Pozycja Kopernika w historii nauki, a jeszcze bardziej w historii cywilizacji jest szczególnie istotna. Można by zaryzykować twierdzenie, że ze względu na historyczną wartość naukowych idei i ich oddziaływanie na społeczeństwo czasy dzielą się na przed i po Koperniku” - uważa ksiądz Robert Janusz, profesor Akademii Ignatianum w Krakowie.
![Rok Kopernika w Kujawsko-Pomorskiem Rok Kopernika w Kujawsko-Pomorskiem](https://www.radiopik.pl/public/319/4/2023-02-19_1676819592.jpg)
![Mikołaj Kopernik Mikołaj Kopernik](https://www.radiopik.pl/public/319/6/2023-02-21_1677013719.jpg)