Pierwsze, częściowo wolne wybory w Polsce odbyły się 4 czerwca, 32 lata temu
32 lata temu, 4 czerwca 1989 r., na mocy porozumień między władzami PRL a częścią opozycji odbyły się częściowo wolne wybory parlamentarne. Zwycięstwo „S” otworzyło nową epokę w najnowszych dziejach Polski oraz wpłynęło na proces upadku komunizmu w Europie Środkowej.
Korzeni procesu transformacji historycy dopatrują się w zmianie sytuacji międzynarodowej, która nastąpiła w połowie lat osiemdziesiątych. Zapoczątkowany po dojściu do władzy Michaiła Gorbaczowa proces reform w ZSRS oznaczał jednocześnie przyzwolenie dla zmian w innych krajach komunistycznych. Dla Kremla jednak priorytetem pozostawało utrzymanie Układu Warszawskiego istniejącego od 1955 r.
Spotkanie Kiszczak - Wałęsa
Po 13 grudnia 1981 r. gen. Jaruzelskiemu nie udało się stłumić podziemnego ruchu „Solidarności”. Opozycja nie miała już jednak potencjału z okresu karnawału „S”. Było to także widoczne w połowie lat osiemdziesiątych. Późniejsze dwie fale strajków, w kwietniu i sierpniu 1988 r., były już nieporównywalnie mniejsze niż protesty z sierpnia 1980 r. Dla władz stanowiły jednak dowód na porażkę dotychczasowych prób stabilizacji systemu. Mimo przygotowywania wariantu rozwiązania siłowego, nazywanego przez opozycjonistów i później historyków „stanem wojennym-bis”, przywódcy PRL zdecydowali się na realizację scenariusza kooptacji części opozycji do struktury sprawowania władzy.
31 sierpnia 1988 r. w willi MSW przy ulicy Zawrat w Warszawie doszło do pierwszego od wprowadzenia stanu wojennego spotkania szefa MSW gen. Czesława Kiszczaka z Lechem Wałęsą, w którym uczestniczyli również bp Jerzy Dąbrowski oraz sekretarz KC Stanisław Ciosek. Drugie spotkanie Wałęsy i Kiszczaka odbyło się 15 września 1988 r. Obecni na nim byli też Stanisław Ciosek, przedstawiciel episkopatu ks. Alojzy Orszulik i prof. Andrzej Stelmachowski. Następnego dnia rozpoczęły się rozmowy w szerszym gronie, w których znaleźli się przedstawiciele PZPR, ZSL, SD, OPZZ, „Solidarności” i Kościoła. Ze względu na liczbę uczestników i konieczność utrzymania poufności negocjacji przeniesiono je do ośrodka MSW w podwarszawskiej Magdalence.
Podczas kolejnych spotkań głównym punktem sporu była powtórna legalizacja NSZZ „Solidarność”. Ostatecznie uzgodniono podjęcie jawnych rozmów „okrągłego stołu”. Ich początek uzgodniono na połowę października 1988 r. Konflikty wśród władz PZPR sprawiły, że rozpoczęły się one dopiero kilka miesięcy później. Ponownej legalizacji „S” sprzeciwiały się środowiska związane z OPZZ, które obawiały się osłabienia sprzyjających reżimowi związków zawodowych. Ich stanowiskiem zachwiała przegrana przewodniczącego OPZZ Alfreda Miodowicza w telewizyjnej debacie z Wałęsą.
Obrady Okrągłego Stołu
Momentem przełomu były obrady X Plenum KC PZPR ze stycznia 1989 r. W jego trakcie przyjęto „Stanowisko KC PZPR w sprawie pluralizmu politycznego i pluralizmu związkowego”. Dokument ten był faktyczną zgodą na legalizację „Solidarności”. 27 stycznia 1989 r. doszło do pierwszego od września roboczego spotkania Wałęsy i Kiszczaka w Magdalence, na którym ustalono procedurę obrad, ich zakres oraz termin rozpoczęcia. Obrady Okrągłego Stołu ruszyły 6 lutego 1989 r. w Warszawie w Pałacu Namiestnikowskim (wówczas siedzibie Urzędu Rady Ministrów).
W książce „Pół wieku dziejów Polski 1939–1989” prof. Andrzej Paczkowski podsumował efekty negocjacji trwających do kwietnia 1989 r.: „Najważniejszym owocem było obszerne porozumienie politycznie, nazwane – na poły ironicznie, na poły krytycznie – kontraktem stulecia. Obejmowało ono pakiet ustaleń dotyczących zarówno zasadniczej reorganizacji najwyższych organów państwowych – wprowadzenie drugiej izby parlamentu (Senat) i urzędu Prezydenta PRL – jak i kształtu ordynacji wyborczej. […] Ustalono, że wszystkie miejsca w Senacie oraz 35 proc. miejsc w Sejmie obsadzonych będzie w wyniku wolnej gry wyborczej, natomiast pozostałe 65 proc. posłów zostanie wybranych z list podzielonych między PZPR i jego sojuszników. W ten sposób komuniści zapewniali sobie, jak sądzono, kontrolny pakiet mandatów wystarczający do bieżącego zarządzania państwem, ale praktycznie uniemożliwiali jednostronne zmiany o charakterze konstytucyjnym wymagające 2/3 głosów”.
Legalizacja NSZZ „Solidarność"
Po zakończeniu obrad Okrągłego Stołu 6 kwietnia 1989 r. Sejm uchwalił nowelizację Konstytucji PRL wprowadzającą m.in. zapisy o powstaniu Senatu i urzędu prezydenta. Kilka dni później, zgodnie z ustaleniami Okrągłego Stołu, nastąpiła legalizacja NSZZ „Solidarność” (17 kwietnia 1989) i NSZZ Rolników Indywidualnych „S” (20 kwietnia 1989). Władze odmówiły legalizacji Niezależnego Zrzeszenia Studentów. Spotkało się to z ostrą reakcją działaczy młodej opozycji. Ostatecznie NZS zarejestrowano we wrześniu 1989 r. (...).
Istotną rolę w kampanii „S” odegrało też powstanie legalnego medium związanego z opozycją: 8 maja 1989 r. ukazał się pierwszy numer „Gazety Wyborczej”. Tuż przed wyborami opublikowano również pierwszy numer zdelegalizowanego po 13 grudnia 1981 r. „Tygodnika Solidarność”. Komitet Obywatelski otrzymał także własny czas antenowy w radiu i telewizji.
Zobacz także
![](public/info/2021/thumb_480_0/2021-09-26_163268725510.jpg)
Wybory do Bundestagu: SPD i CDU/CSU ze zbliżonym poparciem. Kto wygra?
2021-09-26, 22:14Nie można na razie wskazać zwycięzcy niedzielnych wyborów do niemieckiego Bundestagu. Według prognoz socjaldemokraci z SPD i chadecy z CDU/CSU uzyskali podobne poparcie - po ok. 25 proc. głosów. Dla chadeków jest to jednak najsłabszy… Czytaj dalej »
![](public/info/2021/thumb_480_0/2021-09-26_163265726410.jpg)
W Niemczech trwają wybory m.in. do Bundestagu. Będzie rekord frekwencji?
2021-09-26, 14:15W niedzielę (26 września) za zachodnią granicą odbywają się wybory do Bundestagu i do Izby Deputowanych. Nowy parlament wybierze następcę kanclerz Angeli Merkel, która odchodzi po 16 latach rządów. W przedwyborczych sondażach socjaldemokraci… Czytaj dalej »
![](public/info/2021/thumb_480_0/2021-07-24_162714406710.jpg)
Antypartia: To wyborcy, a nie partie powinny trzymać posła za gardło
2021-07-24, 20:05Likwidacja progu referendalnego, zmiana ordynacji wyborczej na większościową, wprowadzenie możliwości odwoływania posła w czasie kadencji - to niektóre z postulatów Antypartii. Nowe ugrupowanie polityczne zaprezentowano podczas konferencji… Czytaj dalej »
![](public/info/2021/thumb_480_0/2021-06-11_162340393210.jpg)
Przekładane od grudnia cztery razy: w niedzielę wybory w Warlubiu
2021-06-13, 07:35Troje kandydatów powalczy wreszcie o fotel wójta gminy Warlubie w powiecie świeckim. Wybory miały się odbyć już 20 grudnia, ale ze względu na pandemię, dla bezpieczeństwa głosujących, trzeba było je odwoływać. Czytaj dalej »
![](../public/info/2016/thumb_480_0/2016-11-21_1479740271.jpg)
NIK zawiadamia prokuraturę ws. wyborów korespondencyjnych
2021-05-25, 16:17W związku z organizacją wyborów w trybie korespondencyjnym z 10 maja 2020 r. Najwyższa Izba Kontroli kieruje do prokuratury zawiadomienie o podejrzeniu popełnienia przestępstwa przez premiera Mateusza Morawieckiego, szefa KPRM Michała… Czytaj dalej »
![](public/info/2021/thumb_480_0/2021-05-13_162090882510.jpg)
Rzecznik rządu w odpowiedzi na raport NIK ws. wyborów prezydenckich. Decyzje zgodne z prawem
2021-05-13, 14:50Wszystkie decyzje o rozpoczęciu technicznych przygotowań do głosowania korespondencyjnego w wyborach prezydenckich były wydane zgodne z przepisami prawa; zarzuty wobec Poczty Polskiej i Polskiej Wytwórni Papierów Wartościowych nie mają… Czytaj dalej »
![](public/info/2021/thumb_480_0/2021-05-13_162089508810.jpg)
NIK negatywnie ocenia przygotowanie korespondencyjnych wyborów prezydenta RP
2021-05-13, 11:20- Organizowanie i przygotowanie wyborów na podstawie decyzji administracyjnej nie powinno mieć miejsca i było pozbawione podstaw prawnych - oświadczył w czwartek (13.05.) prezes NIK Marian Banaś. Na te zarzuty odpowiada Centrum Informacji… Czytaj dalej »
![](public/info/2021/thumb_480_0/2021-03-31_161718300210.jpg)
Był już styczeń, kwiecień, teraz jest maj. Wybory w Warlubiu znowu przełożone
2021-03-31, 14:38Dopiero 9 maja odbędą się wybory na wójta w gminie Warlubie w powiecie świeckim. Tak zdecydował premier mając na uwadzę sytuację pandemiczną w kraju. Czytaj dalej »
![](public/info/2021/thumb_480_0/2021-02-24_161417974210.jpg)
Głosowanie w terminie, w systemie zdalnym - tego chcą toruńskie rady okręgu
2021-02-24, 16:50„Nie ograniczajcie demokracji lokalnej' - apelują do Rady Miasta społecznicy z Torunia. Przedstawiciele rad osiedli, których kadencję z powodu epidemii wydłużono o pół roku, domagają się przeprowadzenia wyborów nowych rad terminowo… Czytaj dalej »