Pierwsze, częściowo wolne wybory w Polsce odbyły się 4 czerwca, 32 lata temu
32 lata temu, 4 czerwca 1989 r., na mocy porozumień między władzami PRL a częścią opozycji odbyły się częściowo wolne wybory parlamentarne. Zwycięstwo „S” otworzyło nową epokę w najnowszych dziejach Polski oraz wpłynęło na proces upadku komunizmu w Europie Środkowej.
Korzeni procesu transformacji historycy dopatrują się w zmianie sytuacji międzynarodowej, która nastąpiła w połowie lat osiemdziesiątych. Zapoczątkowany po dojściu do władzy Michaiła Gorbaczowa proces reform w ZSRS oznaczał jednocześnie przyzwolenie dla zmian w innych krajach komunistycznych. Dla Kremla jednak priorytetem pozostawało utrzymanie Układu Warszawskiego istniejącego od 1955 r.
Spotkanie Kiszczak - Wałęsa
Po 13 grudnia 1981 r. gen. Jaruzelskiemu nie udało się stłumić podziemnego ruchu „Solidarności”. Opozycja nie miała już jednak potencjału z okresu karnawału „S”. Było to także widoczne w połowie lat osiemdziesiątych. Późniejsze dwie fale strajków, w kwietniu i sierpniu 1988 r., były już nieporównywalnie mniejsze niż protesty z sierpnia 1980 r. Dla władz stanowiły jednak dowód na porażkę dotychczasowych prób stabilizacji systemu. Mimo przygotowywania wariantu rozwiązania siłowego, nazywanego przez opozycjonistów i później historyków „stanem wojennym-bis”, przywódcy PRL zdecydowali się na realizację scenariusza kooptacji części opozycji do struktury sprawowania władzy.
31 sierpnia 1988 r. w willi MSW przy ulicy Zawrat w Warszawie doszło do pierwszego od wprowadzenia stanu wojennego spotkania szefa MSW gen. Czesława Kiszczaka z Lechem Wałęsą, w którym uczestniczyli również bp Jerzy Dąbrowski oraz sekretarz KC Stanisław Ciosek. Drugie spotkanie Wałęsy i Kiszczaka odbyło się 15 września 1988 r. Obecni na nim byli też Stanisław Ciosek, przedstawiciel episkopatu ks. Alojzy Orszulik i prof. Andrzej Stelmachowski. Następnego dnia rozpoczęły się rozmowy w szerszym gronie, w których znaleźli się przedstawiciele PZPR, ZSL, SD, OPZZ, „Solidarności” i Kościoła. Ze względu na liczbę uczestników i konieczność utrzymania poufności negocjacji przeniesiono je do ośrodka MSW w podwarszawskiej Magdalence.
Podczas kolejnych spotkań głównym punktem sporu była powtórna legalizacja NSZZ „Solidarność”. Ostatecznie uzgodniono podjęcie jawnych rozmów „okrągłego stołu”. Ich początek uzgodniono na połowę października 1988 r. Konflikty wśród władz PZPR sprawiły, że rozpoczęły się one dopiero kilka miesięcy później. Ponownej legalizacji „S” sprzeciwiały się środowiska związane z OPZZ, które obawiały się osłabienia sprzyjających reżimowi związków zawodowych. Ich stanowiskiem zachwiała przegrana przewodniczącego OPZZ Alfreda Miodowicza w telewizyjnej debacie z Wałęsą.
Obrady Okrągłego Stołu
Momentem przełomu były obrady X Plenum KC PZPR ze stycznia 1989 r. W jego trakcie przyjęto „Stanowisko KC PZPR w sprawie pluralizmu politycznego i pluralizmu związkowego”. Dokument ten był faktyczną zgodą na legalizację „Solidarności”. 27 stycznia 1989 r. doszło do pierwszego od września roboczego spotkania Wałęsy i Kiszczaka w Magdalence, na którym ustalono procedurę obrad, ich zakres oraz termin rozpoczęcia. Obrady Okrągłego Stołu ruszyły 6 lutego 1989 r. w Warszawie w Pałacu Namiestnikowskim (wówczas siedzibie Urzędu Rady Ministrów).
W książce „Pół wieku dziejów Polski 1939–1989” prof. Andrzej Paczkowski podsumował efekty negocjacji trwających do kwietnia 1989 r.: „Najważniejszym owocem było obszerne porozumienie politycznie, nazwane – na poły ironicznie, na poły krytycznie – kontraktem stulecia. Obejmowało ono pakiet ustaleń dotyczących zarówno zasadniczej reorganizacji najwyższych organów państwowych – wprowadzenie drugiej izby parlamentu (Senat) i urzędu Prezydenta PRL – jak i kształtu ordynacji wyborczej. […] Ustalono, że wszystkie miejsca w Senacie oraz 35 proc. miejsc w Sejmie obsadzonych będzie w wyniku wolnej gry wyborczej, natomiast pozostałe 65 proc. posłów zostanie wybranych z list podzielonych między PZPR i jego sojuszników. W ten sposób komuniści zapewniali sobie, jak sądzono, kontrolny pakiet mandatów wystarczający do bieżącego zarządzania państwem, ale praktycznie uniemożliwiali jednostronne zmiany o charakterze konstytucyjnym wymagające 2/3 głosów”.
Legalizacja NSZZ „Solidarność"
Po zakończeniu obrad Okrągłego Stołu 6 kwietnia 1989 r. Sejm uchwalił nowelizację Konstytucji PRL wprowadzającą m.in. zapisy o powstaniu Senatu i urzędu prezydenta. Kilka dni później, zgodnie z ustaleniami Okrągłego Stołu, nastąpiła legalizacja NSZZ „Solidarność” (17 kwietnia 1989) i NSZZ Rolników Indywidualnych „S” (20 kwietnia 1989). Władze odmówiły legalizacji Niezależnego Zrzeszenia Studentów. Spotkało się to z ostrą reakcją działaczy młodej opozycji. Ostatecznie NZS zarejestrowano we wrześniu 1989 r. (...).
Istotną rolę w kampanii „S” odegrało też powstanie legalnego medium związanego z opozycją: 8 maja 1989 r. ukazał się pierwszy numer „Gazety Wyborczej”. Tuż przed wyborami opublikowano również pierwszy numer zdelegalizowanego po 13 grudnia 1981 r. „Tygodnika Solidarność”. Komitet Obywatelski otrzymał także własny czas antenowy w radiu i telewizji.
Zobacz także
![](../public/info/2024/thumb_480_0/2024-02-14_170790069310.jpg)
Jakie plany na Inowrocław mają kandydaci na prezydenta? Zwracają uwagę na ekonomię, czy place zabaw
2024-03-22, 21:48Arkadiusz Fajok zwrócił uwagę na sposób prowadzenia kampanii przez obecne władze miasta. Z kolei Ewa Koman proponuje utworzenie strefy ekonomicznej, natomiast pełniący obowiązki prezydenta miasta Wojciech Piniewski przedstawił pakiet… Czytaj dalej »
![](public/info/2024/thumb_480_0/2024-03-22_171114232510.jpeg)
Budowa dróg, protest rolników i Bulwar Filadelfijski. Pomysły kandydatów na prezydenta Torunia
2024-03-22, 21:23Paweł Gulewski zapowiadał przebudowę ulicy Olszyńskiej. Politycy Prawa i Sprawiedliwości zabrali głos w sprawie protestów rolników, a Maciej Cichowicz z Konfederacji ma nowy pomysł na wykorzystanie potencjału Bulwaru Filadelfijs… Czytaj dalej »
![](public/info/2024/thumb_480_0/2024-03-22_171112933820.jpg)
Lewica w Bydgoszczy zwraca uwagę na potrzeby seniorów. Jakie ma pomysły?
2024-03-22, 20:21Tramwaje niskopodłogowe, przystanki wiedeńskie, centra seniorów na osiedlach, co najmniej jeszcze jeden zakład opiekuńczo-leczniczy i windy w blokach - takie inwestycje, mające ułatwić życie najstarszym mieszkańcom miasta, obiecują… Czytaj dalej »
![](public/info/2024/thumb_480_0/2024-03-22_171109447010.jpg)
Bartosz Szymanski: Toruń bardziej potrzebuje małych niż dużych inwestycji [Rozmowa dnia]
2024-03-22, 09:01Toruń powinien się rozwijać gospodarczo, miasto trzeba oddłużyć i wprowadzić zmiany, które zatrzymają młodych ludzi - mówi Bartosz Szymanski. Kandydat na prezydenta Aktywnych dla Torunia był gościem „Rozmowy dnia” w PR Pi… Czytaj dalej »
![](public/info/2024/thumb_480_0/2024-03-21_171104096010.jpg)
Co nowego proponują kandydaci na prezydenta Torunia? Jeden z nich mówił o długach miasta
2024-03-21, 19:19Bartosz Szymanski, kandydat na prezydenta Aktywnych dla Torunia przedstawiał plan na oddłużenie miasta. Dariusz Kubicki - kandydat na prezydenta Komitetu Kocham Toruń zapowiedział ochronę targowisk, a Piotr Wielgus z Lewicy mówi o przyjaznej… Czytaj dalej »
![](public/info/2024/thumb_480_0/2024-03-21_171103749610.jpg)
Maja Adamczyk o konflikcie miasta z MZK. A jakie wieści z innych sztabów wyborczych?
2024-03-21, 18:00Uzdrowienie relacji między miastem a MZK, ulga parkingowa, kompleksowy remont stadionu żużlowego Polonii, powołanie rzecznika ds. przedsiębiorców i odzyskanie dla miasta Collegium Medicum - Maja Adamczyk, kandydatka Europejskiej Lewicy… Czytaj dalej »
![](public/info/2024/thumb_480_0/2024-03-21_171102354410.png)
Chce postawić na budowę i remonty ulic w Grudziądzu. Maciej Glamowski obiecuje inwestycje
2024-03-21, 13:41Ubiegający się o reelekcję prezydent Grudziądza Maciej Glamowski (Sojusz Obywatelski Grudziądz) przedstawił drogowy program wyborczy dla okręgu numer 2 - czyli Śródmieścia i osiedla Tuszewo. Czytaj dalej »
![](public/info/2024/thumb_480_0/2024-03-20_171100549710.jpg)
Kandydatka Koalicji Ruchów Miejskich do torunian: Chcę tworzyć z wami bezpieczne miasto
2024-03-20, 19:31Magdalena Noga - kandydatka na prezydenta Torunia - zaprezentowała program „Bezpieczny Toruń'. Apelowała do mieszkańców, aby razem zbudować wielopoziomowe bezpieczeństwo - ekonomiczne, ekologiczne i lokalne. Wśród filarów wymieniła… Czytaj dalej »
![](public/info/2024/thumb_480_0/2024-03-20_171095228610.jpg)
Ewa Koman: Inowrocław musi postawić na sport i wspieranie dyscyplin olimpijskich
2024-03-20, 17:31Budowę nowych obiektów sportowych zapowiada Ewa Koman - kandydatka na urząd prezydenta Inowrocławia. Czytaj dalej »
![](public/info/2024/thumb_480_0/2024-03-20_171094414810.png)
Debaty z kandydatami na prezydentów największych miast w regionie w Polskim Radiu PiK
2024-03-20, 16:12Polskie Radio PiK zaprasza na debaty wyborcze z kandydatami na prezydentów Bydgoszczy, Torunia, Włocławka, Grudziądza i Inowrocławia. Czytaj dalej »