Pierwsze, częściowo wolne wybory w Polsce odbyły się 4 czerwca, 32 lata temu
32 lata temu, 4 czerwca 1989 r., na mocy porozumień między władzami PRL a częścią opozycji odbyły się częściowo wolne wybory parlamentarne. Zwycięstwo „S” otworzyło nową epokę w najnowszych dziejach Polski oraz wpłynęło na proces upadku komunizmu w Europie Środkowej.
Korzeni procesu transformacji historycy dopatrują się w zmianie sytuacji międzynarodowej, która nastąpiła w połowie lat osiemdziesiątych. Zapoczątkowany po dojściu do władzy Michaiła Gorbaczowa proces reform w ZSRS oznaczał jednocześnie przyzwolenie dla zmian w innych krajach komunistycznych. Dla Kremla jednak priorytetem pozostawało utrzymanie Układu Warszawskiego istniejącego od 1955 r.
Spotkanie Kiszczak - Wałęsa
Po 13 grudnia 1981 r. gen. Jaruzelskiemu nie udało się stłumić podziemnego ruchu „Solidarności”. Opozycja nie miała już jednak potencjału z okresu karnawału „S”. Było to także widoczne w połowie lat osiemdziesiątych. Późniejsze dwie fale strajków, w kwietniu i sierpniu 1988 r., były już nieporównywalnie mniejsze niż protesty z sierpnia 1980 r. Dla władz stanowiły jednak dowód na porażkę dotychczasowych prób stabilizacji systemu. Mimo przygotowywania wariantu rozwiązania siłowego, nazywanego przez opozycjonistów i później historyków „stanem wojennym-bis”, przywódcy PRL zdecydowali się na realizację scenariusza kooptacji części opozycji do struktury sprawowania władzy.
31 sierpnia 1988 r. w willi MSW przy ulicy Zawrat w Warszawie doszło do pierwszego od wprowadzenia stanu wojennego spotkania szefa MSW gen. Czesława Kiszczaka z Lechem Wałęsą, w którym uczestniczyli również bp Jerzy Dąbrowski oraz sekretarz KC Stanisław Ciosek. Drugie spotkanie Wałęsy i Kiszczaka odbyło się 15 września 1988 r. Obecni na nim byli też Stanisław Ciosek, przedstawiciel episkopatu ks. Alojzy Orszulik i prof. Andrzej Stelmachowski. Następnego dnia rozpoczęły się rozmowy w szerszym gronie, w których znaleźli się przedstawiciele PZPR, ZSL, SD, OPZZ, „Solidarności” i Kościoła. Ze względu na liczbę uczestników i konieczność utrzymania poufności negocjacji przeniesiono je do ośrodka MSW w podwarszawskiej Magdalence.
Podczas kolejnych spotkań głównym punktem sporu była powtórna legalizacja NSZZ „Solidarność”. Ostatecznie uzgodniono podjęcie jawnych rozmów „okrągłego stołu”. Ich początek uzgodniono na połowę października 1988 r. Konflikty wśród władz PZPR sprawiły, że rozpoczęły się one dopiero kilka miesięcy później. Ponownej legalizacji „S” sprzeciwiały się środowiska związane z OPZZ, które obawiały się osłabienia sprzyjających reżimowi związków zawodowych. Ich stanowiskiem zachwiała przegrana przewodniczącego OPZZ Alfreda Miodowicza w telewizyjnej debacie z Wałęsą.
Obrady Okrągłego Stołu
Momentem przełomu były obrady X Plenum KC PZPR ze stycznia 1989 r. W jego trakcie przyjęto „Stanowisko KC PZPR w sprawie pluralizmu politycznego i pluralizmu związkowego”. Dokument ten był faktyczną zgodą na legalizację „Solidarności”. 27 stycznia 1989 r. doszło do pierwszego od września roboczego spotkania Wałęsy i Kiszczaka w Magdalence, na którym ustalono procedurę obrad, ich zakres oraz termin rozpoczęcia. Obrady Okrągłego Stołu ruszyły 6 lutego 1989 r. w Warszawie w Pałacu Namiestnikowskim (wówczas siedzibie Urzędu Rady Ministrów).
W książce „Pół wieku dziejów Polski 1939–1989” prof. Andrzej Paczkowski podsumował efekty negocjacji trwających do kwietnia 1989 r.: „Najważniejszym owocem było obszerne porozumienie politycznie, nazwane – na poły ironicznie, na poły krytycznie – kontraktem stulecia. Obejmowało ono pakiet ustaleń dotyczących zarówno zasadniczej reorganizacji najwyższych organów państwowych – wprowadzenie drugiej izby parlamentu (Senat) i urzędu Prezydenta PRL – jak i kształtu ordynacji wyborczej. […] Ustalono, że wszystkie miejsca w Senacie oraz 35 proc. miejsc w Sejmie obsadzonych będzie w wyniku wolnej gry wyborczej, natomiast pozostałe 65 proc. posłów zostanie wybranych z list podzielonych między PZPR i jego sojuszników. W ten sposób komuniści zapewniali sobie, jak sądzono, kontrolny pakiet mandatów wystarczający do bieżącego zarządzania państwem, ale praktycznie uniemożliwiali jednostronne zmiany o charakterze konstytucyjnym wymagające 2/3 głosów”.
Legalizacja NSZZ „Solidarność"
Po zakończeniu obrad Okrągłego Stołu 6 kwietnia 1989 r. Sejm uchwalił nowelizację Konstytucji PRL wprowadzającą m.in. zapisy o powstaniu Senatu i urzędu prezydenta. Kilka dni później, zgodnie z ustaleniami Okrągłego Stołu, nastąpiła legalizacja NSZZ „Solidarność” (17 kwietnia 1989) i NSZZ Rolników Indywidualnych „S” (20 kwietnia 1989). Władze odmówiły legalizacji Niezależnego Zrzeszenia Studentów. Spotkało się to z ostrą reakcją działaczy młodej opozycji. Ostatecznie NZS zarejestrowano we wrześniu 1989 r. (...).
Istotną rolę w kampanii „S” odegrało też powstanie legalnego medium związanego z opozycją: 8 maja 1989 r. ukazał się pierwszy numer „Gazety Wyborczej”. Tuż przed wyborami opublikowano również pierwszy numer zdelegalizowanego po 13 grudnia 1981 r. „Tygodnika Solidarność”. Komitet Obywatelski otrzymał także własny czas antenowy w radiu i telewizji.
Zobacz także
![](public/info/2018/thumb_480_0/2018-10-05_153875755110.jpg)
Michał Zaleski o bezpieczeństwie i infrastrukturze
2018-10-05, 18:45Bezpieczeństwo na osiedlach, rozwój infrastruktury sportowej i wspieranie rodzin - to kolejne zapowiedzi kandydatów do toruńskiej Rady Miasta Komitetu Wyborczego Wyborców Michała Zaleskiego z okręgu nr 3. Czytaj dalej »
![](public/info/2018/thumb_480_0/2018-10-05_153874810420.jpg)
Kampania w autobusie kandydata na burmistrza Świecia nad Wisłą
2018-10-05, 16:01Nowe trasy komunikacyjne w gminie Świecie obiecuje Dariusz Woźniak, kandydat na burmistrza Świecie. Dzisiaj spotkał się z dziennikarzami w autobusie, aby pokazać swój pomysł na funkcjonowanie gminnej komunikacji. Czytaj dalej »
![](public/info/2018/thumb_480_0/2018-10-05_153873479210.jpg)
SLD-Lewica Razem: Zrobimy z Bydgoszczy przedsiębiorcze miasto
2018-10-05, 12:56Mniejsze podatki dla szefów dobrze wynagradzających pracowników, darmowe żłobki dla pracujących i ożywienie biznesu na ulicy Gdańskiej - to pomysły dla Bydgoszczy SLD-Lewicy Razem. Czytaj dalej »
![](public/info/2018/thumb_480_0/2018-10-05_153873300710.jpg)
Jacek Tyburski: Trzeba odnowić dworzec w Brodnicy
2018-10-05, 12:11Kandydat na burmistrza Brodnicy Jacek Tyburski, który był gościem dzisiejszej Rozmowy Dnia w Polskim Radiu PiK przedstawił m. in. plan rewitalizacji dworca kolejowego w tym mieście. Jego zdaniem jest to możliwe choć wymaga współpracy… Czytaj dalej »
![](public/info/2018/thumb_480_0/2018-10-04_153865098210.jpg)
Marcin Sypniewski o parkingach przyszpitalnych w Bydgoszczy
2018-10-04, 16:00Bezpłatne parkingi przy wszystkich szpitalach w Bydgoszczy obiecał Marcin Sypniewski - jeśli zostanie prezydentem miasta. Czytaj dalej »
![](public/info/2018/thumb_480_0/2018-10-04_153864842210.jpg)
Maciej Świątkowski i Roman Jasiakiewicz o mijającej kadencji
2018-10-04, 15:00Prof. Maciej Świątkowski i mecenas Roman Jasiakiewicz - podsumowują swoje działania, jako radni województwa i mówią o planach na kolejną kadencję. Obaj reprezentują Bydgoszcz. Czytaj dalej »
![](public/info/2018/thumb_480_0/2018-10-04_153864331710.jpg)
Grażyna Ciemniak na listach PiS do bydgoskiej Rady Miasta
2018-10-04, 11:02Polityczne szyldy się liczą, ale liczy się także człowiek i to co chce zrobić dla miasta - tak Grażyna Ciemniak, w przeszłości działaczka lewicy i Platformy Obywatelskiej wyjaśnia swój start z listy PiS do bydgoskiej Rady Miasta… Czytaj dalej »
![](public/info/2018/thumb_480_0/2018-10-03_153858647110.jpg)
Komitet Wyborczy Wyborców Michała Zaleskiego o młodzieży i przedsiębiorczości
2018-10-03, 19:07Propozycje dotyczące młodzieży i rozwoju przedsiębiorczości w Toruniu zaprezentował Komitet Wyborczy Wyborców Michała Zaleskiego. Czytaj dalej »
![](public/info/2018/thumb_480_0/2018-10-03_153858423010.jpg)
Szydło: nie ma dobrego rozwoju Polski bez rządu i samorządu
2018-10-03, 18:30Nie ma dobrego rozwoju Polski bez rządu i samorządu - mówiła w środę wicepremier Beata Szydło podczas konwencji wyborczej Zjednoczonej Prawicy w Inowrocławiu. Zaapelowała o udział w wyborach oraz żeby popierać tych kandydatów… Czytaj dalej »
![](public/info/2018/thumb_480_0/2018-10-03_153858324610.jpg)
Sąd Apelacyjny: Poseł Stasiński (PO) nie musi przepraszać posła Latosa (PiS)
2018-10-03, 18:14Poseł Platformy Obywatelskiej Michał Stasiński nie musi przepraszać posła Prawa i Sprawiedliwości Tomasza Latosa. Sąd Apelacyjny w Gdańsku oddalił zażalenie posła Latosa w tej sprawie. Czytaj dalej »