Pierwsze, częściowo wolne wybory w Polsce odbyły się 4 czerwca, 32 lata temu
32 lata temu, 4 czerwca 1989 r., na mocy porozumień między władzami PRL a częścią opozycji odbyły się częściowo wolne wybory parlamentarne. Zwycięstwo „S” otworzyło nową epokę w najnowszych dziejach Polski oraz wpłynęło na proces upadku komunizmu w Europie Środkowej.
Korzeni procesu transformacji historycy dopatrują się w zmianie sytuacji międzynarodowej, która nastąpiła w połowie lat osiemdziesiątych. Zapoczątkowany po dojściu do władzy Michaiła Gorbaczowa proces reform w ZSRS oznaczał jednocześnie przyzwolenie dla zmian w innych krajach komunistycznych. Dla Kremla jednak priorytetem pozostawało utrzymanie Układu Warszawskiego istniejącego od 1955 r.
Spotkanie Kiszczak - Wałęsa
Po 13 grudnia 1981 r. gen. Jaruzelskiemu nie udało się stłumić podziemnego ruchu „Solidarności”. Opozycja nie miała już jednak potencjału z okresu karnawału „S”. Było to także widoczne w połowie lat osiemdziesiątych. Późniejsze dwie fale strajków, w kwietniu i sierpniu 1988 r., były już nieporównywalnie mniejsze niż protesty z sierpnia 1980 r. Dla władz stanowiły jednak dowód na porażkę dotychczasowych prób stabilizacji systemu. Mimo przygotowywania wariantu rozwiązania siłowego, nazywanego przez opozycjonistów i później historyków „stanem wojennym-bis”, przywódcy PRL zdecydowali się na realizację scenariusza kooptacji części opozycji do struktury sprawowania władzy.
31 sierpnia 1988 r. w willi MSW przy ulicy Zawrat w Warszawie doszło do pierwszego od wprowadzenia stanu wojennego spotkania szefa MSW gen. Czesława Kiszczaka z Lechem Wałęsą, w którym uczestniczyli również bp Jerzy Dąbrowski oraz sekretarz KC Stanisław Ciosek. Drugie spotkanie Wałęsy i Kiszczaka odbyło się 15 września 1988 r. Obecni na nim byli też Stanisław Ciosek, przedstawiciel episkopatu ks. Alojzy Orszulik i prof. Andrzej Stelmachowski. Następnego dnia rozpoczęły się rozmowy w szerszym gronie, w których znaleźli się przedstawiciele PZPR, ZSL, SD, OPZZ, „Solidarności” i Kościoła. Ze względu na liczbę uczestników i konieczność utrzymania poufności negocjacji przeniesiono je do ośrodka MSW w podwarszawskiej Magdalence.
Podczas kolejnych spotkań głównym punktem sporu była powtórna legalizacja NSZZ „Solidarność”. Ostatecznie uzgodniono podjęcie jawnych rozmów „okrągłego stołu”. Ich początek uzgodniono na połowę października 1988 r. Konflikty wśród władz PZPR sprawiły, że rozpoczęły się one dopiero kilka miesięcy później. Ponownej legalizacji „S” sprzeciwiały się środowiska związane z OPZZ, które obawiały się osłabienia sprzyjających reżimowi związków zawodowych. Ich stanowiskiem zachwiała przegrana przewodniczącego OPZZ Alfreda Miodowicza w telewizyjnej debacie z Wałęsą.
Obrady Okrągłego Stołu
Momentem przełomu były obrady X Plenum KC PZPR ze stycznia 1989 r. W jego trakcie przyjęto „Stanowisko KC PZPR w sprawie pluralizmu politycznego i pluralizmu związkowego”. Dokument ten był faktyczną zgodą na legalizację „Solidarności”. 27 stycznia 1989 r. doszło do pierwszego od września roboczego spotkania Wałęsy i Kiszczaka w Magdalence, na którym ustalono procedurę obrad, ich zakres oraz termin rozpoczęcia. Obrady Okrągłego Stołu ruszyły 6 lutego 1989 r. w Warszawie w Pałacu Namiestnikowskim (wówczas siedzibie Urzędu Rady Ministrów).
W książce „Pół wieku dziejów Polski 1939–1989” prof. Andrzej Paczkowski podsumował efekty negocjacji trwających do kwietnia 1989 r.: „Najważniejszym owocem było obszerne porozumienie politycznie, nazwane – na poły ironicznie, na poły krytycznie – kontraktem stulecia. Obejmowało ono pakiet ustaleń dotyczących zarówno zasadniczej reorganizacji najwyższych organów państwowych – wprowadzenie drugiej izby parlamentu (Senat) i urzędu Prezydenta PRL – jak i kształtu ordynacji wyborczej. […] Ustalono, że wszystkie miejsca w Senacie oraz 35 proc. miejsc w Sejmie obsadzonych będzie w wyniku wolnej gry wyborczej, natomiast pozostałe 65 proc. posłów zostanie wybranych z list podzielonych między PZPR i jego sojuszników. W ten sposób komuniści zapewniali sobie, jak sądzono, kontrolny pakiet mandatów wystarczający do bieżącego zarządzania państwem, ale praktycznie uniemożliwiali jednostronne zmiany o charakterze konstytucyjnym wymagające 2/3 głosów”.
Legalizacja NSZZ „Solidarność"
Po zakończeniu obrad Okrągłego Stołu 6 kwietnia 1989 r. Sejm uchwalił nowelizację Konstytucji PRL wprowadzającą m.in. zapisy o powstaniu Senatu i urzędu prezydenta. Kilka dni później, zgodnie z ustaleniami Okrągłego Stołu, nastąpiła legalizacja NSZZ „Solidarność” (17 kwietnia 1989) i NSZZ Rolników Indywidualnych „S” (20 kwietnia 1989). Władze odmówiły legalizacji Niezależnego Zrzeszenia Studentów. Spotkało się to z ostrą reakcją działaczy młodej opozycji. Ostatecznie NZS zarejestrowano we wrześniu 1989 r. (...).
Istotną rolę w kampanii „S” odegrało też powstanie legalnego medium związanego z opozycją: 8 maja 1989 r. ukazał się pierwszy numer „Gazety Wyborczej”. Tuż przed wyborami opublikowano również pierwszy numer zdelegalizowanego po 13 grudnia 1981 r. „Tygodnika Solidarność”. Komitet Obywatelski otrzymał także własny czas antenowy w radiu i telewizji.
Zobacz także
Kto jest odpowiedzialny za falę hejtu na prawicowych działaczy?
2019-08-27, 22:30Czy za falą nienawiści stoi były dziennikarz Gazety Wyborczej, który współpracował z lokalnymi spółkami miejskimi? - zastanawia się Ireneusz Stachowiak, kandydat PiS w wyborach parlamentarnych. Czytaj dalej »
Kandydat Konfederacji do Senatu: „Nie pozwolę na zamach na rodzinę i polski biznes”
2019-08-27, 14:35Bydgoski biznesmen Leszek Posłuszny jest kandydatem Konfederacji do Senatu. Na Wyspie Młyńskiej zaprezentował go dziś lider listy ugrupowania do Sejmu, Marcin Sypniewski Czytaj dalej »
Wybory bez hejtu? Da się - twierdzi jedna z kandydatek PiS do Sejmu
2019-08-26, 18:48Stop mowie nienawiści - apeluje Paulina Wenderlich. „Dwudziestka” na liście PiS do Sejmu z okręgu bydgoskiego postuluje, by w kampanii wyborczej walczyć na programy, a nie inwektywy. Czytaj dalej »
Cel Lewicy? „Europejskie Państwo Dobrobytu”. Spotkania w Grudziądzu i Toruniu
2019-08-26, 14:34Politycy Lewicy zaprezentowali dziś swoich kandydatów do Sejmu z okręgu toruńsko-włocławskiego. Spotkania z dziennikarzami zorganizowano w Grudziądzu i w Toruniu. Czytaj dalej »
Konfederację wsparli niemal wszyscy lokalni działacze Kukiz'15
2019-08-25, 06:50Marcin Sypniewski będzie otwierał kujawsko-pomorską listę Konfederacji w wyborach parlamentarnych. Ugrupowanie zaprezentowało swoich kandydatów i najważniejsze punkty programowe. Czytaj dalej »
Aleksander Kwaśniewski poparł Lewicę w zbliżających się wyborach parlamentarnych
2019-08-24, 19:00- Wspólna lista wyborcza lewicy daje nadzieję na lepszą Polskę - mówił były prezydent w przesłaniu skierowanym do uczestników sobotniej konwencji ugrupowań lewicowych: SLD, Wiosny i Lewicy Razem, które wspólnie startują w jesiennych… Czytaj dalej »
Znaleźliśmy równowagę między polityką społeczną i gospodarczą - ocenia szef rządu
2019-08-24, 16:50- Wierzę, że za cztery lata, Polska będzie jeszcze zasobniejszym krajem, że znacząco w górę pójdzie dochód do dyspozycji wszystkich Polaków - powiedział premier Mateusz Morawiecki w rozmowie z Michałem Jędryką, na antenie PR… Czytaj dalej »
Apel toruńskiego posła PO do premiera Morawieckiego. Chodzi o sprawę tzw. hejtu
2019-08-24, 13:35-Premier Mateusz Morawiecki powinien odciąć się od zmian kadrowych w sądach, na które wpływ miał odwołany wiceminister sprawiedliwości Łukasz Piebiak, powinien też dokonać ponownej analizy tych zmian - uważa poseł PO-KO Arkadiusz… Czytaj dalej »
Premier Mateusz Morawiecki w Toruniu i w Bydgoszczy, na regionalnej konwencji PiS [galeria]
2019-08-24, 12:28- Przyszłością Rzeczpospolitej są ludzie młodzi - mówił w Toruniu premier Mateusz Morawiecki. Szef rządu wziął udział w konwencji regionalnej PiS, która odbyła się w Centrum Kulturalno-Kongresowym Jordanki. Później pojechał… Czytaj dalej »
Jarosław Gowin w Bydgoszczy. Przywiózł czek dla UKW i wsparcie dla kandydata PiS
2019-08-23, 17:49Będą szkolenia dla studentów i staże dla naukowców, w ramach projektu realizowanego przez bydgoski Uniwersytet Kazimierza Wielkiego. Na jego realizację uczelnia otrzymała unijne dofinansowanie. W piątek (23.08.) czek na ponad 11 mln… Czytaj dalej »